Toekomstperspectief creëren

Inzicht & Verhaal

Jij schrijft de toekomst. Niet als plan, maar als richting.

De toekomst is niet iets wat je afwacht. Het is iets wat je schrijft.

Een paar jaar geleden kon ik jaloers zijn op collega-sprekers die voor grote, volle zalen stonden. Die afgunst borrelde in mij op als ik hen zag. Totdat ik er met andere ogen naar ging kijken.

Niet: waarom heb ik dat nog niet? Maar: welke stappen heb ik al gezet? En: als ik de lijn van groei doortrekt, waar kom ik dan uit?

Die ene verschuiving veranderde jaloezie in inspiratie. Dankjewel, dacht ik dan, jij laat me zien dat het mogelijk is.

Ik leerde later, na het verlies van mijn ouders, dat toekomstperspectief ook op een dieper niveau werkt. Midden in rouw en verdriet zat toch iets hoopvols. Het verhaal was niet af. Er waren nog zoveel pagina's te schrijven.

Elk verlies maakt ruimte voor een nieuw begin. Niet als vervanging van wat er was. Maar als het volgende hoofdstuk.

Ik spreek me ook weleens aan vanuit de toekomst. 'Ik heb het gedaan. Kijk waar ik nu ben. De zware inspanningen hebben me zo ongelofelijk veel moois gebracht.' Die stem van mijn toekomstige zelf maakt het makkelijker om nu de goede keuze te maken.

De pagina die nu volgt is nog blanco. En dat is goed. Ik ga 'm schrijven.

Wat de wetenschap zegt

Psycholoog Martin Seligman beschrijft mensen als fundamenteel toekomstgerichte wezens. Zijn concept van prospection, het mentaal pre-ervaren van een gewenste toekomst, laat zien dat wie zich levendig voorstelt hoe een gewenste toekomst voelt, ruikt en klinkt, daarmee motivatie activeert die in het heden direct werkzaam is. De verbeelding van de toekomst is geen ontsnapping aan de werkelijkheid. Het is een van de krachtigste bronnen van gedragsverandering die de psychologie kent.

Contact met je toekomstige zelf

Psycholoog Hal Hershfield onderzocht hoe mensen zich verhouden tot hun toekomstige zelf. Zijn bevinding: mensen die concreter contact voelen met wie ze in de toekomst zullen zijn, maken bewustere keuzes voor wat op de lange termijn telt. De toekomst dichterbij halen, door je toekomstige zelf te visualiseren, te beschrijven of er zelfs mee te 'spreken', is een effectieve strategie om het heden in dienst te stellen van wie je wilt worden.

Rick Snyder's hoop-theorie voegt daar het competentieperspectief aan toe: hoop bestaat uit het vermogen om doelen te zien, routes te bedenken om er te komen en te geloven in het eigen vermogen om die routes te bewandelen. Hoop is aanpasbaar en voorspelt betere toekomstuitkomsten dan intelligentie of talent.

Mogelijke zelf

Dan McAdams werkt met het concept van possible selves: de beelden van wie je zou kunnen worden. Possible selves zijn de brug tussen cognitie en motivatie. Wie een concreet, hoopvol beeld heeft van wie hij zou kunnen zijn, maakt nieuw gedrag psychologisch plausibel. De toekomst die je je kunt voorstellen, is de toekomst die je kunt bewegen.

Wat dit voor jou betekent

Hoe je je toekomst visualiseert

Seligman's prospection laat zien dat het mentaal pre-ervaren van een gewenste toekomst directe motivatie activeert. Je kunt dat bewust doen.

Hier is wat werkt:

• Neem vijf minuten en schrijf hoe je leven er over vijf jaar uitziet als alles goed gaat. Niet wat je wilt bereiken, maar hoe het voelt. Wat doe je? Met wie ben je? Hoe voel je je? Laat dat beeld echt binnen komen.

• Spreek jezelf weleens aan vanuit de toekomst: 'Ik heb het gedaan. Kijk waar ik nu ben.' Die stem van je toekomstige zelf maakt het makkelijker om nu de goede keuze te maken.

• Gebruik jaloezie als informatie. Als je jaloers bent op iemand, vraag je dan af: wat laat deze persoon me zien dat mogelijk is? Dankjewel voor het bewijs.

Hoe je hoop als vaardigheid opbouwt

Snyder laat zien dat hoop uit drie componenten bestaat: doelen zien, routes bedenken en geloven in eigen vermogen. Al die drie zijn aanpasbaar.

Probeer dit:

• Formuleer één concreet doel dat je aantrekt. Niet 'ik wil gelukkiger zijn', maar 'ik wil X bereiken tegen Y datum'. Specificiteit maakt hoop werkzaam.

• Bedenk drie routes naar dat doel. Niet de beste drie: gewoon drie. Dat vermogen om alternatieven te zien is de kern van hoop als vaardigheid.

• Zoek bewijs dat jij invloed hebt op je toekomst. Kijk terug op momenten waarop jouw keuzes iets hebben veranderd. Dat bewijs bouwt het geloof in eigen vermogen op.

Hoe je een nieuw hoofdstuk opent

McAdams' possible selves geven een praktisch instrument: wie je zou kunnen worden. Dat beeld is de brug tussen cognitie en motivatie.

Concreet:

• Schrijf een beschrijving van je mogelijk toekomstige zelf: wie ben jij over drie jaar als je de keuzes maakt die je wilt maken? Die beschrijving is je kompas.

• Na een verlies of een einde: stel jezelf de vraag welk nieuw hoofdstuk dit opent. Elk verlies maakt ruimte. Die ruimte is ook een uitnodiging.

• De pagina die nu volgt is nog blanco. Jij schrijft hem. Dat is geen verplichting. Dat is vrijheid.

Als je wilt lezen over nieuwe beginnen, hoop en de toekomst die je zelf schrijft, dan is Levenslust het boek dat daarbij past.