Perfectionisme verzachten

Inzicht & Verhaal

Goed genoeg is de basis van beter. Fouten zijn bewijs dat je leeft en probeert.

Nieuwsgierigheid is het enige wat je nodig hebt om te beginnen. Wie vanuit nieuwsgierigheid start, ontdekt onderweg wie hij is en wat er mogelijk is.

Ooit begon ik met het schrijven van een korte blog. Elke dag. Ik had totaal geen idee of ik dit 1000 dagen achter elkaar vol ging houden. Dat was niet te overzien en daar hield ik me dan ook niet mee bezig.

Het was een experiment. Om te kijken wat dagelijks bewust stilstaan bij het goede met je doet.

Beginnen zonder vragen. Of het goed genoeg was deed er voor mij niet toe. Het was gewoon iets waarvan ik voelde dat ik het moest doen. Een actie voor mezelf, niet om iets te bewijzen. Het hoefde niet perfect of af te zijn. Ik was eenvoudigweg nieuwsgierig en deed wat ik van binnenuit graag wilde.

In die tijd voelde ik me vrij. Als een jongeman die met enkel een rugzak de wijde wereld intrekt. Klaar om te ontdekken, kijk maar wat er gebeurt. Alles is mogelijk, je hebt de tijd.

Gaandeweg werden mijn blogs steeds beter en ontdekte ik steeds meer voordelen. De behoefte om te groeien ontstond vanzelf. Elke dag beter worden werd mijn motto.

Perfectie is niet het vertrekpunt. Nieuwsgierigheid is het vertrekpunt. Wie begint omdat hij perfect wil zijn, begint vaak niet. Wie begint omdat hij nieuwsgierig is, ontdekt onderweg wie hij is en wat er mogelijk is.

Wat de wetenschap zegt

Brené Brown maakt in haar perfectionisme-onderzoek een cruciaal onderscheid tussen ongezond perfectionisme en gezond streven. Ongezond perfectionisme is een beschermingsschild: 'als ik perfect ben, kan niemand me kritiseren'. Het beschermt echter niet, het isoleert. Het koppelt eigenwaarde aan prestatie en creëert angst voor elke fout. Gezond streven heeft die koppeling niet: je wil beter worden omdat je groeit, niet omdat je bang bent voor wat er gebeurt als je niet perfect bent.

Fouten als informatie

Carol Dweck laat zien dat in een growth mindset fouten informatie zijn, geen bewijs van tekortschieten. Wie fouten ziet als leermomenten in plaats van definitief falen, doorbreekt de perfectionistische gedachtelus effectief. Die verschuiving is aanpasbaar: het is niet een karaktereigenschap die je hebt of niet hebt, maar een overtuiging die je bewust kunt veranderen.

Kristin Neff toont in haar onderzoek aan dat mensen die zichzelf behandelen met vriendelijkheid na een fout sneller herstellen en op lange termijn beter presteren dan perfectionisten. Zelfcompassie bij falen werkt niet remmend, het is juist de meest effectieve motor voor duurzame prestaties.

Ongezond perfectionisme en gezondheid

Psychologen Paul Hewitt en Gordon Flett identificeerden drie typen perfectionisme en onderzochten hun effecten. Ongezond perfectionisme, waarbij eigenwaarde volledig gekoppeld is aan prestatie, hangt samen met verhoogd risico op depressie, angst en burn-out. De druk om altijd perfect te zijn, is een druk die niemand vol kan houden.

Wat dit voor jou betekent

Hoe je begint zonder perfectie als voorwaarde

Browns onderzoek laat zien dat het beschermingsschild van perfectionisme beginnen verhindert. De vraag 'is het goed genoeg?' voor je begint, is de meest gebruikte reden om niet te beginnen.

Hier is wat werkt:

• Vervang de vraag 'is dit goed genoeg?' door de vraag 'ben ik nieuwsgierig naar wat er gebeurt als ik dit doe?' Nieuwsgierigheid is een veiligere en productievere motor dan perfectie.

• Stel jezelf de regel van de eerste versie: schrijf, maak, begin zonder te oordelen. De eerste versie hoeft niet goed te zijn. Ze hoeft alleen te bestaan.

• Herinner jezelf dat gaandeweg beter wordt. Wie begint, leert. Wie wacht tot het perfect is, begint niet. En wie niet begint, leert niets.

Hoe je omgaat met fouten en tegenslagen

Dweck en Neff laten samen zien dat de manier waarop je reageert op fouten bepaalt hoe snel je groeit. Vriendelijkheid en nieuwsgierigheid werken beter dan zelfkritiek.

Probeer dit:

• Stel na een fout de vraag: 'Wat leer ik hieruit?' Niet als mantra, maar als echte vraag. Schrijf het op. Die vraag verschuift de focus van falen naar leren.

• Behandel jezelf na een fout zoals je een goede vriend zou behandelen. Wat zou je die vriend zeggen? Zeg dat ook tegen jezelf.

• Maak een lijst van dingen die je hebt geleerd door fouten te maken. Die lijst is het bewijs dat fouten de meest waardevolle leermomenten zijn die je hebt.

Hoe je eigenwaarde losmaakt van prestaties

Hewitt & Flett's onderzoek maakt duidelijk hoe schadelijk de koppeling eigenwaarde-prestatie is. Maar de koppeling kan worden losgemaakt.

Concreet:

• Stel jezelf bewust de vraag: 'Ben ik minder waard als dit niet perfect is?' Het antwoord is nee. Maar het is goed om die vraag te stellen, want het maakt de koppeling zichtbaar.

• Vier het proberen, los van het resultaat. 'Ik heb het gedaan' is een prestatie, ook als het niet perfect werd. Die viering verplaatst de beloning van het resultaat naar het handelen.

• Herinner je waarom je begon. Niet het doel, maar de nieuwsgierigheid, de passie, de reden die los staat van oordelen en prestaties. Die reden is het fundament.

Als je wilt lezen over beginnen zonder perfectie als voorwaarde en elke dag een beetje beter worden, dan is Mentale Kracht het boek dat daarbij past.