Hoop en vertrouwen vergroten

Inzicht & Verhaal

Leren hopen is een vaardigheid. En vaardigheden kun je oefenen en versterken.

Waarom het niet uitmaakt hoe vol je glas is

Mensen zeggen vaak dat optimisten het glas halfvol zien en dat pessimisten het glas halfleeg zien. Maar in feite klopt dat niet. Daar gaat optimisme helemaal niet over. Er is meer aan de hand. Optimisme gaat vooral over het perspectief in de toekomst. Hoe ziet de toekomstige situatie er uit? Geloof je erin dat deze positief is?

Stel je voor dat je ergens in de woestijn bent en je hebt een glas halfgevuld met water. In feite kan het je dan geen barst schelen of het glas halfvol of halfleeg is. Je zult hoe dan ook heel erg zuinig met je water omspringen, omdat je niet weet hoe je aan nieuw water kunt komen. Je zult je zorgen maken of je in de toekomst wel genoeg water hebt. Alleen het weten hoe je jouw glas kunt vullen, zorgt voor zorgeloosheid en vrijheid. En dat is waar optimisme echt over gaat.

Optimisten zorgen ervoor dat ze hun glas weer kunnen vullen als ze er behoefte aan hebben. Ze weten hoe ze dit kunnen doen en vertrouwen daar ook op. Ja, ze zullen naar het halfvolle glas kijken. Ja, ze zullen dankbaar zijn voor het heerlijke water wat erin zit. En ja, ze zullen het water met alle plezier en genot opdrinken. Mmm... heerlijk! Een pessimist vindt dit laatste vaak naïef.

‘Je gaat toch zeker niet het halflege glas water opdrinken. Dadelijk is er niets meer.’

Zij leven in de woestijn. Ze zijn bang voor een tekort in de toekomst. Ze zien niet wat de optimist ziet.

De echte vrijheid zit in het kunnen vullen van je glas.

Wat de wetenschap zegt

Psycholoog Rick Snyder ontdekte iets verrassends: hoop is geen persoonlijkheidseigenschap die je hebt of niet hebt. Het is een aanpasbare cognitieve vaardigheid, opgebouwd uit twee componenten. De eerste is agency: het geloof dat jij kunt handelen en dat jouw stappen verschil maken. De tweede is pathways: het vermogen om routes te bedenken naar een gewenst doel. Niet één route, maar ook een plan B en een plan C. Wie vastloopt op één weg maar andere wegen kan zien, behoudt zijn hoop. En mensen die hoog scoren op hoop presteren aantoonbaar beter, in sport, op school en in hun werk, omdat ze meer wegen zien en meer geloven in hun eigen vermogen.

Het brein en hoop

Neurowetenschapper Wolfram Schultz toonde aan dat het dopaminesysteem al reageert op de verwachting van iets goeds, niet pas als het goede er is. Zelfs zachte hoop, een klein geloof dat er een weg is, activeert het beloningssysteem en zet het brein in beweging. Je hoeft de uitkomst niet zeker te weten om biologisch in actie te komen. De verwachting van iets goeds is daarvoor al genoeg.

Hoop is aanpasbaar

Martin Seligman ontdekte dat het tegenovergestelde van hoop aangeleerde hopeloosheid is: de diepe overtuiging dat jouw acties er toch niet toe doen, ontstaan door te veel situaties waarin je inderdaad geen controle had. Je stopt met proberen omdat het toch niets helpt. Maar Seligman ontdekte ook dat aangeleerde hopeloosheid kan worden omgekeerd. Door kleine overwinningen op te zoeken. Door te ontdekken dat jouw acties wél verschil maken. Door te leren anders te denken over wat er mogelijk is. Hoop groeit door oefening, en oefening begint klein.

Wat dit voor jou betekent

Hoe je hopeloosheid omkeert

Seligman's onderzoek laat zien hoe aangeleerde hopeloosheid precies ontstaat: je hebt lang genoeg meegemaakt dat jouw acties niets uitmaken. Het goede nieuws is dat hoop op dezelfde manier terugkomt: via concrete ervaringen van invloed.

Hier is wat werkt:

• Begin met iets kleins waarover je wél controle hebt. Niet over je baan, je relatie of je gezondheid in één keer. Maar over het volgende uur. Besluit iets te doen en doe het. Bel iemand op. Maak die ene taak af. Ga naar buiten.

• Schrijf op wat je vandaag hebt gedaan. Onderzoek toont aan dat mensen de invloed van hun eigen acties systematisch onderschatten. Opschrijven maakt zichtbaar wat anders onzichtbaar blijft.

• Zoek bewijs dat jij invloed hebt. Kijk terug naar momenten waarop iets door jouw toedoen beter werd. Een gesprek dat je voerde. Een keuze die je maakte. Een probleem dat je oploste. Dat bewijs is er. Je moet het alleen opsporen.

Hoe je meerdere wegen leert zien

Snyder's pathways-onderzoek laat zien dat mensen met sterke hoop automatisch alternatieven bedenken als de eerste weg geblokkeerd raakt. Dat is te leren.

Probeer dit:

• Als je vastloopt, schrijf dan drie alternatieve wegen op naar je doel. Niet de beste drie wegen. Gewoon drie wegen. Het gaat erom dat je brein leert schakelen van 'dit kan niet' naar 'wat kan wél'.

• Stel de vraag: wat zou ik doen als de makkelijke weg er niet was? Dat ene alternatief dat dan opkomt, is vaak al genoeg om hoop levend te houden.

• Praat met mensen die al bereikt hebben wat jij wilt bereiken. Niet om te kopiëren, maar om te zien dat er een weg bestaat. Hoop groeit bij bewijs dat het mogelijk is.

Hoe je het brein activeert met verwachting

Schultz' onderzoek naar dopamine geeft een simpel en krachtig inzicht: het brein wordt al actief bij de verwachting van iets goeds. Je kunt dat bewust inzetten.

Concreet:

• Visualiseer 's ochtends één ding dat je die dag wilt bereiken. Stel het je voor. Hoe voelt het als het lukt? Dat ene moment van verwachting activeert de motor.

• Plan iets om naar uit te kijken. Groot of klein. Een gesprek, een wandeling, een maaltijd. Verwachting hoeft geen grote droom te zijn. Elke dag iets hebben om naar uit te kijken houdt het dopaminesysteem actief.

• Vier kleine stappen. Elke keer als je iets bereikt wat je had voorgenomen, onthoud dat moment. Laat het binnenkomen. Het brein leert: mijn acties leiden tot iets goeds.

Als je wilt ontdekken hoe je hoop omzet in echte beweging, met inzichten uit de positieve psychologie en verhalen die je raken, dan is De Vibe het boek dat daarbij past. Meer dan 25.000 mensen gingen je voor. Op bol.com waarderen ze het met een 4,5 uit 5.

Inzichten uit de wetenschap per subthema