Grenzen herkennen en bewaken

Inzicht & Verhaal

Nee zeggen is ja zeggen tegen jezelf. En dat begint met eerlijk zijn over wat je zelf in de weg staat.

Waarde toekennen aan wat je bijdraagt begint bij jezelf. Pas als jij gelooft dat jouw bijdrage iets waard is, kan een ander dat ook zien.

We waren op vakantie. November. Ik zat 's ochtends vroeg op het balkonnetje te mijmeren. Mariëlle stond op, gaf me een kus op de wang en vroeg wat ze altijd vraagt: 'Waar denk je aan?'

'Ik voel me leeg. Ik blijf stoeien met geld verdienen. Ik ben anderhalf jaar ondernemer en verdien nog nauwelijks iets. Ik weet niet hoe ik het om moet draaien.'

'Nou, lekker is dat. Ben ik hier met mister positivity die niet eens kan zien hoe mooi het hier is. Kijk waar je staat. Je maakt superveel mensen gelukkiger met jouw positiviteit. Dat is toch fantastisch.'

'Het lukt me wel om andere mensen gelukkiger te maken, maar niet om er ook een fatsoenlijke boterham aan te verdienen. Dat maakt me verdrietig. Waarom hebben mensen daar geen geld voor over?'

'Wie zegt dat?'

'Nou, dat blijkt wel uit het feit dat ik er geen geld mee kan verdienen.'

'Pardon', zei mijn vrouw. 'Je vráágt nauwelijks geld voor wat je bijdraagt. Neem jouw seminar. Jij bent degene die er geen fatsoenlijk bedrag voor vraagt. Niemand anders. Je kunt anderen niet verwijten dat ze er niets voor over hebben. Dat weet je niet, omdat je het niet durft te vragen. Misschien is het wel jouw uitdaging om dat wat waarde heeft zelf ook waarde toe te kennen.'

Klabats, die kwam aan. Mijn vrouw sloeg de spijker op de kop. Ze hield me een spiegel voor die zeer belangrijk voor me was. Ze had me een thema gegeven waarmee ik aan de slag kon. De dagen erna filosofeerden we volop over de balans van geven en ontvangen. En over waarde toekennen aan wat waarde heeft.

Het was het begin van een nieuwe ontdekkingsreis in mezelf respecteren.

Waar vraag jij te weinig voor? In geld, in tijd, in ruimte of in erkenning? Waarin zou je meer voor jezelf op mogen komen?

Wat de wetenschap zegt

Brené Brown's onderzoek levert een van de meest verrassende bevindingen over grenzen: de meest mededogende mensen die ze interviewde, hadden de helderste grenzen. Niet ondanks hun compassie, maar dankzij die grenzen. Wie geen grenzen heeft, pleegt vroeg of laat roofbouw op zichzelf en op de relatie. Grenzen zijn niet egoïstisch. Ze zijn de voorwaarde voor echte, duurzame verbinding.

Autonomie en grenzen

Edward Deci en Richard Ryan plaatsten autonomie, handelen vanuit eigen waarden in plaats van vanuit angst voor afwijzing, centraal in hun Self-Determination Theory. Wie grenzen stelt vanuit eigen waarden, ervaart vitale energie. Wie grenzen stelt uit angst of stelselmatig grenzen schendt door anderen te pleasen, ervaart uitputting. Nee zeggen is ja zeggen tegen jezelf.

Psycholoog Harriet Lerner beschrijft in haar onderzoek naar relationele patronen hoe chronisch pleasen, structureel de wensen van anderen boven de eigen behoeften stellen, samenhangt met verhoogd risico op depressie en verlies van eigenheid. Het lichaam geeft signalen wanneer grenzen worden overschreden. Die signalen vragen om gehoor.

Grenzen en zelfrespect

Psycholoog Roy Baumeister laat zien dat duidelijke persoonlijke grenzen niet alleen zelfrespect vergroten, maar ook cognitieve belasting verminderen. Wie weet wat hij wil en niet wil, besteedt minder energie aan voortdurende afwegingen. Grenzen geven energie vrij voor wat werkelijk belangrijk is.

Wat dit voor jou betekent

Hoe je grenzen herkent

Brown's onderzoek laat zien dat grenzen stellen begint met weten wat je waarden zijn. Wie dat niet helder heeft, stelt grenzen reactief, in plaats van proactief.

Hier is wat werkt:

• Vraag jezelf: 'Wanneer voel ik me leeggelopen na een ontmoeting of afspraak?' Die gevoelens zijn signalen van overschreden grenzen. Schrijf ze op. Zij zijn de kaart.

• Benoem je grenzen voor jezelf, voordat je ze aan anderen communiceert. Wat is voor mij echt oké en wat niet? Die helderheid maakt communiceren makkelijker.

• Herken wanneer je 'ja' zegt maar 'nee' bedoelt. Dat moment van gespannenheid of tegenzin is een grenssignaal. Luister ernaar.

Hoe je grenzen stelt vanuit je waarden

Deci & Ryan laten zien dat grenzen die gesteld worden vanuit eigen waarden energie geven, terwijl grenzen uit angst of verplichting energie kosten. Het verschil zit in de motivatie.

Probeer dit:

• Formuleer je grens als een waarde in plaats van een regel. Niet 'ik wil dit niet', maar 'ik waardeer mijn tijd en aandacht en kies bewust waarvoor ik ze inzet'.

• Oefen met een kleine grens, in een veilige setting. Niet het grootste conflict als eerste oefenmoment. Een kleine nee, eerlijk en vriendelijk gezegd, is een goede eerste stap.

• Herinner jezelf dat een duidelijke nee meer respect wekt dan een aarzeling ja. Voor jezelf én voor de ander.

Hoe je waarde toekent aan wat waarde heeft

Baumeister laat zien dat duidelijke grenzen energie vrijmaken. Maar grenzen bewaken vraagt ook dat je waarde toekent aan je eigen bijdrage. Dat begint bij eerlijk zijn over wat je echt in de weg staat.

Concreet:

• Stel jezelf de vraag: 'Waar vraag ik te weinig voor, letterlijk of figuurlijk?' In geld, in tijd, in erkenning, in ruimte. Die eerlijkheid is het begin van een grens.

• Behandel je eigen bijdrage zoals je die van iemand anders zou behandelen. Zou je het accepteren dat een ander voor dit werk geen eerlijke vergoeding ontvangt? Waarom doe je het dan voor jezelf?

• Maak concrete grenzen zichtbaar voor anderen. Niet als mededeling, maar als keuze die je deelt. 'Ik ben beschikbaar van... tot...' 'Ik neem geen nieuwe afspraken aan voor...' Die helderheid is een cadeau voor iedereen.

Als je wilt lezen over de balans van geven en ontvangen en jezelf respecteren, dan is De Vibe het boek dat daarbij past. Het negende hoofdstuk gaat precies hierover.

Inzichten uit de wetenschap per subthema