Eigenwaarde bevestigen

Inzicht & Verhaal

Eigenwaarde is een basisbehoefte. En het besef dat je waardig bent, is aanpasbaar.

De dag waarop je ontdekt wat je leven betekenis geeft, is een van de belangrijkste dagen van je leven. Alles wat daarna komt, stroomt vanuit die bron.

Aan het begin van mijn ontdekkingsreis kocht ik een groot A3-schrijfblok met blanco vellen. Op de voorkant stond 'Kleurfabriek'. Ik ben het gaan gebruiken als een boek waarin ik alles opschreef over mezelf en mijn eigen ontdekkingen. Alles dat mijn leven echt kleur ging geven.

Ik stelde mezelf vier vragen. Wat heb ik nodig om te overleven? Wat kan ik? Wat wil ik? En: wat zou ik moeten doen? Die laatste vraag (over normen en waarden, over hoe mijn beste leven eruit zou kunnen zien) nam me het meest mee.

Ik vroeg mijn ouders wie ik was als kind. Waar ik energie van kreeg. Wat mij kenmerkte. Ik vroeg Mariëlle: wie is Mark? Ik bleef schrijven, zoeken, vragen stellen.

En toen, na al dat zoeken, kwam de belangrijkste tip. Pak een leeg vel papier en schrijf over jouw doel in het leven. Blijf schrijven totdat je emotioneel wordt.

Voor mij was dat heel bijzonder. Het emotionele moment kwam.

Als ik later dood ben, dan wil ik dat de mensen waar ik van houd een glimlach op hun gezicht krijgen voor de positieve bijdrage die ik heb geleverd.

Mijn leven heeft sindsdien zo veel meer zin gekregen. Ik weet precies wat ik ermee wil. Het is een verlangen, een enorme energiebron waar ik uit kan blijven putten. Ook al is het nu al vele, vele jaren geleden.

Mark Twain zei ooit: 'De twee belangrijkste dagen in je leven zijn: de dag dat je geboren bent en de dag waarop je uitvindt waarom.'

Blijf dicht bij jezelf.

Wat de wetenschap zegt

Psycholoog Kristin Neff toont aan dat mensen die zichzelf als waardig beschouwen, los van prestaties of externe bevestiging, makkelijker diepe verbinding aangaan, sneller herstellen van tegenslagen en zich minder door anderen laten beïnvloeden. Eigenwaarde los van prestatie is stabieler dan eigenwaarde die afhankelijk is van succes. En het goede nieuws: dat besef van eigen waardigheid is aanpasbaar, ook voor wie het lang niet heeft gevoeld.

Waardigheid als keuze

Brené Brown beschrijft na jaren kwalitatief en kwantitatief onderzoek wat mensen die bloeien gemeen hebben: ze geloven diep dat ze liefde en verbinding waard zijn. Niet als prestatie, niet als beloning, maar als basisovereenkomst met het leven. Dit besef is niet aangeboren. Het is aanpasbaar. En het verschil tussen mensen die bloeien en mensen die worstelen zit grotendeels in dat ene besef.

Psychologen Edward Deci en Richard Ryan plaatsten eigenwaarde in hun Self-Determination Theory als universele psychologische basisbehoefte. Wanneer niet vervuld, vermindert intrinsieke motivatie, welzijn en vitaliteit aantoonbaar. Eigenwaarde is geen luxe of extra: het is een basisbehoefte op hetzelfde niveau als autonomie en verbondenheid.

Hoe eigenwaarde groeit

Psycholoog Hazel Markus onderzocht hoe zelf-schema's, de diepere overtuigingen die mensen over zichzelf hebben, automatisch sturen wat ze opmerken. Wie jarenlang 'niet goed genoeg' heeft gedacht, heeft een filter dat bewijzen daarvoor opmerkt en tegengesteld bewijs negeert. Dit filter is aangeleerd en dus aanpasbaar. Via nieuwe ervaringen, nieuwe aandacht en bewust anders kijken, bouwt eigenwaarde zich op.

Wat dit voor jou betekent

Hoe je eigenwaarde losmaakt van prestaties

Neff's werk laat zien dat eigenwaarde stabieler en gezonder is als ze los staat van wat je bereikt. Dat vraagt bewuste oefening, want de koppeling prestatie-eigenwaarde is diep ingesleten.

Hier is wat werkt:

• Stel jezelf de vraag: 'Wat maakt mij waardig, los van wat ik bereik of doe?' Schrijf het op. Niet als opdracht, maar als eerlijke verkenning. Die vraag zet iets in beweging.

• Herinner je dat jouw waardigheid niet verdampt als je faalt. Één mislukking verandert niet wie je bent. Jij bent meer dan het resultaat van dit moment.

• Oefen met de zin: 'Ik ben genoeg zoals ik ben, ook als ik groei.' Groei en genoeg-zijn sluiten elkaar niet uit. Ze bestaan prima naast elkaar.

Hoe je het besef van waardigheid verdiept

Brown's onderzoek laat zien dat het besef van eigen waardigheid groeit door bewust te worden van de stem die dat besef ondergraaft. Die stem herkende ze in bijna iedereen die ze interviewde.

Probeer dit:

• Schrijf op welke stem in jou zegt dat je niet genoeg bent. Wanneer klinkt die het hardst? Hoe klinkt hij precies? Die stem herkend en benoemd verliezen een deel van zijn macht.

• Zoek bewust mensen op bij wie je je genoeg voelt. Wie in jouw leven ziet jou zoals je bent en bevestigt dat dat goed is? Koester die verbinding. Ze is meer waard dan je denkt.

• Vraag eens aan iemand die je goed kent: 'Wie zie jij als ik mezelf ben?' Luister. Laat het binnenkomen. Soms heeft eigenwaarde een spiegel nodig.

Hoe je het filter van 'niet goed genoeg' bijstelt

Markus laat zien dat het filter dat bewijzen van onvoldoende eigenwaarde opmerkt, aanpasbaar is via nieuwe aandacht. Je kunt bewust sturen naar wat er ook is.

Concreet:

• Schrijf aan het einde van de dag drie dingen op die je goed hebt gedaan. Klein of groot. Niet als oefening in zelfverheerlijking, maar als correctie van het filter dat het goede negeert.

• Houd een 'bewijs-dagboek' bij van momenten waarop je voelde dat je van waarde was. Voor een ander, voor jezelf, voor wat dan ook. Dat dagboek is jouw archief van eigenwaarde.

• Als de gedachte 'ik ben niet goed genoeg' opkomt, stel dan de vraag: 'Is dat een feit of een overtuiging?' Overtuigingen zijn aanpasbaar. Feiten niet. Maak het onderscheid.

Als je wilt lezen over het ontdekken van wie je bent en wat je leven zin geeft, dan is De Vibe het boek dat daarbij past.

Inzichten uit de wetenschap per subthema